Qarz shartnomasini notariusda tasdiqlash qachon kerak?

Katta summa haqida gap ketganda, xayolga birinchi bo‘lib notarius keladi: «Notariusda yozdirsak, xotirjam bo‘lamiz». Bu to‘g‘ri, lekin har doim ham shart emas.

Quyida — notarius orqali qarz shartnomasi nima beradi, qachon shart emas, qachon foydali, qanday tayyorlanish kerak va xarajatni qanday aniqlash mumkin.

Notarial tasdiq nima beradi?

Notarial tasdiq — notarius shartnomani o‘qib, taraflarning shaxsini tekshirib, ular o‘z xohishi bilan imzo qo‘yganini rasman qayd etishi. Shartnoma notariusning muhri va imzosi bilan rasmiylashtiriladi.

• Shaxs aniq. Notarius hujjatni tekshiradi — keyin «bu men emas edim» degan gap chiqmaydi.
• Imzo shubhasiz. Imzo notarius oldida qo‘yiladi — «imzo meniki emas» degan bahs kamayadi.
• Mazmun tushuntiriladi. Notarius taraflarga shartlarni tushuntiradi. «Men bunday shartni bilmagan edim» deyish qiyinlashadi.
• Nusxa saqlanadi. Hujjat yo‘qolsa, uni tiklash imkoni haqida notariusdan so‘rash mumkin.

Ayrim hollarda notarial hujjat bo‘yicha qarzni undirish soddaroq tartibda bo‘lishi mumkin. Bu imkoniyat sizning holatingizda bormi — notarius yoki yuristdan so‘rang.

Qachon majburiy emas?

Fuqarolik kodeksining 733-⁠moddasiga ko‘ra, qarz ayrim holatlarda yozma shaklda bo‘lishi kerak: taraflardan biri yuridik shaxs bo‘lsa yoki fuqarolar o‘rtasidagi summa BHMning o‘n baravaridan oshsa. BHMning so‘mdagi miqdori vaqti-vaqti bilan yangilanadi — amaldagisini tekshiring.

Muhim tomoni: yozma shakl — bu notarial shakl degani emas. Shu moddaga ko‘ra, qarz oluvchining tilxati ham yozma shakl hisoblanadi. Ya’ni oddiy qarz tilxati yoki ikki taraf imzolagan shartnoma ham qonun talabiga javob beradi.

Yozma shakl bo‘lmasa, Fuqarolik kodeksining 109-⁠moddasiga ko‘ra, nizoda qarzni faqat guvoh ko‘rsatmasi bilan isbotlab bo‘lmaydi. Shuning uchun asosiysi — qarzni yozish. Notarius esa qo‘shimcha himoya qatlami.

Notarial shakl qonun uni alohida talab qilgan holatda yoki taraflar o‘zaro shunday kelishsa, kerak bo‘ladi. Sizning holatingiz shunday holatga kiradimi — notarius aytadi.

Qachon foydali?

Majburiy bo‘lmasa ham, ba’zi holatlarda notariusga borish vaqt va xarajatga arziydi.

• Summa katta. Do‘kon uchun yo‘qotilsa jiddiy zarar bo‘ladigan summa.
• Muddat uzoq. Qarz bir necha oy yoki yil davomida bo‘lib to‘lanadi.
• Qarzdorni yaxshi tanimaysiz. Yangi mijoz, boshqa shahardan kelgan hamkor.
• Kafil bor. Uchinchi shaxs qarz uchun javob berishga rozi bo‘lgan. Batafsil — kafillik maqolasida.
• Garov bor. Qarz evaziga mol-mulk garovga qo‘yilmoqda — bunda qo‘shimcha talablar bo‘lishi mumkin, notariusdan so‘rang.

Shartli misol. Rustam aka hamkoriga 45 000 000 so‘m qarz bermoqchi, olti oyda bo‘lib qaytarish sharti bilan. Hamkor — boshqa tumandan, birinchi marta ishlashyapti. Bu holatda oddiy tilxat bilan qolmasdan, shartnomani notariusda tasdiqlatish ma’qul.

Bir narsani unutmang: notarius qarzning qaytishiga kafolat bermaydi. U faqat kelishuvning rasmiy va shubhasiz bo‘lishini ta’minlaydi. Qarzdor to‘lamasa, baribir muloqot yoki sud yo‘li bilan harakat qilasiz — faqat qo‘lingizdagi dalil kuchliroq bo‘ladi.

Kundalik nasiyada esa notarius kerak emas. Non va yog‘ uchun notariusga borilmaydi — daftardagi aniq yozuv yetarli.

Tayyorgarlik uchun kerakli hujjatlar

Notariusga borishdan oldin tayyorlanib olsangiz, ish tezroq bitadi. Aniq ro‘yxatni notarius idorasidan oldindan so‘rang — u holatga qarab farq qiladi.

1. Ikkala tarafning shaxsni tasdiqlovchi hujjati — pasport yoki ID-karta.
2. Shartnoma loyihasi: summa raqam va so‘z bilan, valyuta, muddat, to‘lov jadvali.
3. Kelishuv tovar bilan bog‘liq bo‘lsa — tovar ro‘yxati, yuk xati yoki hisob-faktura nusxasi.
4. Taraflardan biri korxona bo‘lsa — vakolatni tasdiqlovchi hujjat.
5. Kafil yoki garov bo‘lsa — ularga oid hujjatlar.

Shartnoma loyihasini oldindan yozib olish foydali. Qaysi bandlar bo‘lishi kerakligi haqida — qarz shartnomasi namunasi maqolasida. Notarius loyihani ko‘rib, kerak bo‘lsa, o‘zgartirish taklif qiladi.

Xarajat va vaqtni qanday aniqlash kerak?

Notarius xizmati pullik. Narxlar va davlat boji o‘zgarib turadi — shuning uchun bu yerda raqam yozilmaydi. Aniq summani notarius idorasining o‘zidan so‘rang.

• Qo‘ng‘iroq qilib, xizmat turi va taxminiy narxini so‘rang.
• Qancha vaqt ketishini va oldindan yozilish kerakmi — bilib oling.
• Xarajatni kim to‘lashini qarzdor bilan oldindan kelishing.
• Kelishuvni shartnomaga ham yozing: «notarial xarajatlarni … to‘laydi».

Xarajatni qarz summasiga nisbatan o‘lchang. Katta summada bu xarajat keyingi nizoga nisbatan arzon. Kichik summada esa oddiy tilxat va daftardagi aniq yozuv yetarli.

Notariusdan keyin nima qilish kerak?

• Asl nusxani quruq, xavfsiz joyda saqlang.
• Suratini oling va alohida joyda saqlang.
• Daftarga qisqa yozing: «notarial shartnoma, sana, summa, jadval».
• Har to‘lovni daftarga yozing va qarzdorga qoldiqni ayting.
• Qarz to‘liq yopilganda buni yozma qayd eting.

Qarz bilan bog‘liq qonun qoidalarining umumiy manzarasi — qarz va nasiyaning huquqiy asoslari maqolasida. Qisqasi: yozma shakl — asos, notarius — katta summa uchun qo‘shimcha himoya. Qaror oldidan notarius yoki yuristdan so‘rang.