Qarzni qachon kechirish to‘g‘ri va u qanday yoziladi?

Har do‘kon egasining daftarida shunday qatorlar bor: summa kichik, muddat allaqachon o‘tgan, qarzdor esa uyalib do‘konga kirmay qo‘ygan. Yoki summa katta, lekin odamning boshiga og‘ir kun tushgan. Bunday paytda bir savol tug‘iladi: kechirib yuborsam-chi?

Qarzni kechirish — qarz beruvchining qarzdan to‘liq yoki qisman ongli ravishda voz kechishi. Bu «unutib qo‘yish» emas. Kechirish — aniq qaror, aniq sana va aniq aytilgan so‘z.

Qachon kechirish o‘rinli?

Kechirish — zaiflik emas, balki hisob-kitobning bir qismi. Ba’zan kichik qarzni so‘rashga ketadigan vaqt va asab uning o‘zidan qimmatga tushadi.

• Summa kichik va eski. Misol uchun, 18 000 so‘mlik non qarzi bir yildan beri turibdi. Uni so‘rash mijozni butunlay yo‘qotishi mumkin.
• Qarzdor og‘ir ahvolda. Kasallik, ishsizlik, oilaviy musibat — qarzni so‘rash insoniylikka to‘g‘ri kelmaydigan holat.
• Yaxshilik niyati. Ba’zi do‘kondorlar bayram kunlari yoki yil yakunida bir necha kichik qarzni kechiradi. Bu shaxsiy qaror: do‘kon imkoniyatiga qarab, keyin afsuslanmaydigan summani chin ko‘ngildan kechiring.
• Qarz baribir qaytmaydi. Barcha yo‘llar sinab ko‘rilgan, qarzdor uzoqqa ketgan. Bunday qarzni umidsiz qarz sifatida belgilash yoki kechirish mumkin.

Kechirmaslik kerak bo‘lgan holat ham bor: qarzdor to‘lash imkoni bo‘la turib to‘lamayotgan bo‘lsa. Bunday odamni kechirish boshqa mijozlarga ham noto‘g‘ri xabar beradi.

Qaror qilishdan oldin o‘zingizga uchta savol bering. Bu summa do‘kon aylanmasiga sezilarli ta’sir qiladimi? Qarzdor haqiqatan to‘lay olmayaptimi yoki shunchaki cho‘zyaptimi? Kechirsam, u yana nasiya so‘raydimi? Uchala javob aniq bo‘lsa, qaror ham oson bo‘ladi.

Qisman kechirish

Kechirish «hammasi yoki hech narsa» bo‘lishi shart emas. Ko‘pincha eng yaxshi yechim — qarzning bir qismini kechirib, qolganini qulay jadval bilan olish.

Shartli misol. Zarina opaning do‘konida Dilnoza opaning 740 000 so‘m qarzi bor. Eri ishdan ketgan, uyda uch bola. Zarina opa 240 000 so‘mni kechirdi, qolgan 500 000 so‘mni oyiga 100 000 so‘mdan besh oyda olishga kelishdi.

• Mijoz qarzni to‘lash mumkinligini ko‘radi va do‘konga qaytadi.
• Siz qarzning katta qismini olasiz.
• Munosabat buzilmaydi, aksincha — mustahkamlanadi.

Qisman kechirishda kechirilgan qismni shartsiz va aniq ayting: «240 mingini kechirdim, qolgani 500 ming». Kechirishni «vaqtida to‘lasangiz» degan shartga bog‘lamang: to‘lov kechiksa, kechirilgan summa qaytib qo‘shiladimi degan bahs chiqadi va kechirish yashirin jarimaga aylanadi. Qolgan qism uchun alohida, aniq jadval kelishing — shunda ikkalangiz ham buni bir xil tushunasiz.

Mijozga qanday aytish kerak?

Kechirilgan qarzni mijozga albatta ayting. U bilmasa, hamon o‘zini qarzdor his qiladi, do‘koningizni aylanib o‘tadi. Aytish — kechirishning yarmi.

Aytganda uch narsaga e’tibor bering: yolg‘iz, qisqa va minnatsiz. Boshqalar oldida aytish odamni uyaltiradi. «Men sizga yaxshilik qildim» ohangi esa kechirishning ma’nosini yo‘qotadi.

Qarzni yozib qo‘yish, summa va muddatni aniq qayd etish hamda kechirishning oddiy tartibi haqida — qarzni yozib qo‘yish haqidagi maqolada batafsil yozilgan.

Kechirilgan qarzni daftarda o‘chirmasdan qanday belgilash kerak?

Kechirilgan qarzni o‘chirish yoki ustidan chizish — eng ko‘p uchraydigan xato. Keyin yil oxirida «bu qarz qayerga ketdi?» degan savolga hech kim javob berolmaydi. Sotuvchi ishlasa, u ham shubha ostida qoladi.

To‘g‘ri yo‘l — yangi qator qo‘shish. Unda sana, kechirilgan summa va qisqa sabab bo‘ladi. Qoldiq nolga yoki yangi summaga tushadi.

Katta summani kechirsangiz, buni mijoz bilan yozma qayd qilish ham mumkin: «Falon sanada falon summa kechirildi» deb ikkalangiz imzo qo‘yasiz. Katta summadagi kechirishning huquqiy tomonini yuristdan so‘rang.

Kechirilgan qarzlarni yil oxirida hisoblash

Kechirilgan qarz — do‘konning haqiqiy xarajati. Tovar ketgan, pul kelmagan. Buni yil oxirida ko‘rmasangiz, nasiya siyosatingiz qanchaga tushayotganini bilmaysiz.

1. Alohida sahifadagi barcha kechirilgan summalarni qo‘shing.
2. Ularni sabab bo‘yicha ajrating: kichik eski qarz, og‘ir holat, yaxshilik niyati.
3. Yillik nasiya summasi bilan solishtiring.
4. Xulosa chiqaring: qaysi mijozlarga nasiyani kamaytirish kerak?

Misol uchun, yil davomida jami 1 350 000 so‘m kechirilgan. Shundan 900 000 so‘mi — muddati uzoq o‘tib ketgan kichik qarzlar. Demak, kichik qarzlarni ham vaqtida eslatish kerak ekan.

Bu raqamni umumiy hisobotga qo‘shing. Oylik va yillik qarzdorlar hisoboti qanday tuzilishini bilsangiz, kechirilgan qarz uchun bitta qator qo‘shish kifoya.

Qisqasi: kechirish — ongli qaror. Uni aniq ayting, daftarda o‘chirmasdan belgilang va yil oxirida hisoblang. Shunda kechirish yaxshilik ham, tartib ham bo‘ladi.