Daftarda bir xil ismli qarzdorlarni chalkashtirmaslik

Mahallada bir nechta Rustam aka, Dilnoza opa yoki Aziz bo‘lishi oddiy hol. Daftarga faqat shu ism yozilsa, ikki-uch oydan keyin «qaysi Rustam aka» degan savol tug‘iladi — va bu qarzni undirish jarayonini butunlay to‘xtatib qo‘yishi mumkin.

Yechim murakkab emas — bir necha oddiy qoidaga rioya qilish yetadi. Quyida ular batafsil.

«Rustam aka» taxallus, ism emas

Mahalla hayotida odamlar ko‘pincha taxallus yoki hurmat so‘zi bilan chaqiriladi: «Rustam aka», «tokchi bova», «choyxonachi». Bu kundalik muloqotda qulay, lekin daftarda xavfli — chunki bunday nom bir nechta odamga tegishli bo‘lishi mumkin.

Shartli misol. «Baraka» do‘konida uchta mijoz bor: Rustam Aliyev, Rustam Karimov va sotuvchilar «Rustam aka» deb chaqiradigan Rustam Nazarov. Daftarda faqat «Rustam aka, 300 000 so‘m» deb yozilgan qator uchtasidan qaysi biriniki ekanini aniqlash mushkul — ayniqsa ikki oy o‘tib, kim qachon kelganini eslash qiyinlashadi.

Ism, familiya va belgi bilan nomlash qoidasi

Qoida oddiy: har qarzdor kamida ism va familiya bilan yoziladi. Bir mahallada bir xil ism-familiya uchrasa, uchinchi belgi qo‘shiladi — ko‘cha nomi, ish joyi yoki tanish belgi: «Rustam Aliyev, Bog‘bon ko‘cha» yoki «Rustam Karimov, ustaxona».

• Ism va familiya — majburiy, hech qachon faqat taxallus emas.
• Belgi — bir xil ism-familiya uchrasa, ko‘cha, ish joyi yoki tanish alomat.
• Telefon raqami — asosiy ajratuvchi, quyida batafsil.

Bu qoida yangi mijoz kelganida bir daqiqa ortiqcha vaqt oladi, lekin oylar o‘tib, qarzdorlar soni ko‘paygach, aynan shu bir daqiqa keyingi soatlab izlanishning oldini oladi.

Telefon raqami asosiy kalit vazifasini bajaradi

Ism-familiya ham takrorlanishi mumkin, lekin telefon raqami har doim boshqacha. Shuning uchun telefon raqami — daftardagi eng ishonchli belgi. Yangi mijoz kelganda, birinchi so‘raladigan narsa aynan shu bo‘lsin.

Telefon raqami bo‘lmasa ham qarz beriladigan hollar bo‘lishi mumkin — masalan, kunlik ulgurji xaridor. Bunda hech bo‘lmasa ish joyi yoki tanishning telefoni yozilsin, ro‘yxat butunlay raqamsiz qolmasin. Raqamsiz yozuv — undirish paytida eng ko‘p vaqt oladigan qator bo‘ladi.

Oila a’zolari bitta hisobdami yoki alohida?

Er-xotin yoki ota-o‘g‘il birga yashaydigan oilada ikkalasi ham do‘kondan nasiya olishi mumkin. Bunday holda avvaldan kelishib qo‘ying: qarz bitta odam nomiga yoziladimi yoki har biriga alohidami?

Bitta ismga yozish soddaroq, lekin kim to‘lashi kerakligi haqida bahs chiqishi mumkin. Alohida yozish esa aniqroq, lekin ikkita kichik qarz nazoratini talab qiladi. Oilaning o‘zi bilan qaysi usul qulayligini so‘rab, tanlangan usulni daftarda bir xil saqlang.

Qaysi usul tanlanmasin, telefon raqami baribir bitta qoladi — shuning uchun ikkinchi belgi sifatida ko‘cha yoki uy raqamini qo‘shish oiladagi ikki mijozni ham ajratib turadi.

Shartli misol. «Nur» do‘konida Dilnoza opa va uning kelini ikkalasi ham vaqti-vaqti bilan nasiya oladi. Ular kelishib, qarzni faqat Dilnoza opa nomiga yozishga qaror qilishdi — kelin do‘konga kelganda ham, xarid uning nomiga qo‘shiladi.

Eski yozuvlarni tartibga keltirish

Eski daftarda ko‘p qator faqat taxallus bilan yozilgan bo‘lishi mumkin. Buni birdan tuzatish shart emas — bo‘sh vaqtda, mijoz kelganda telefon raqamini so‘rab, yoniga qo‘shib qo‘ying. Bir oy ichida qatorlarning ko‘pi to‘lib chiqadi.

Yangi qarzlarda esa qoidani birinchi kundan qo‘llang: ism, familiya, telefon — uchtasi bo‘lmasa, yozuv «tugallanmagan» deb hisoblansin va kechqurun to‘ldirilsin. Bir necha hafta ichida bu odat tabiiy ravishda o‘zlashib qoladi va ortiqcha vaqt talab qilmay qo‘yadi.

Sotuvchi bo‘lsa, unga ham xuddi shu qoidani o‘rgating — u kelgan mijozni sizdan ko‘ra kamroq taniydi, shuning uchun ism-familiya va telefonni to‘liq so‘rash unga ayniqsa zarur odat bo‘lishi va nazorat qilinishi kerak.