Qarz daftarini Excel’da jadval va formulalar bilan yuritish

Qog‘oz daftardan keyin eng ko‘p tanlanadigan yo‘l — Excel. U bepul, ko‘p kompyuterda bor va jamini o‘zi hisoblaydi. To‘g‘ri tuzilgan jadval bilan Excel kichik do‘konga uzoq xizmat qiladi.

Quyida — tayyor tuzilma, uchta asosiy formula va Excel qayerda qiynay boshlashi haqida ochiq gap.

Jadvalning ustunlari

Birinchi varaqni «Qarzlar» deb nomlang. Har qator — bitta nasiya. Ustunlar:

1. A — Sana. Nasiya berilgan kun.
2. B — Mijoz. Ism va familiya.
3. C — Telefon.
4. D — Nima oldi. «Un 2 qop, yog‘ 5 l».
5. E — Summa.
6. F — To‘landi. Shu nasiya bo‘yicha qaytgan pul.
7. G — Qoldiq. Formula bilan.
8. H — Muddat. To‘lash kuni.
9. I — Kechikish, kun. Formula bilan.

Eng muhim qoida — mijoz ismini har safar bir xil yozish. Excel «Rustam aka» va «Rustam Aliyev»ni ikki xil odam deb hisoblaydi, jami qarz esa ikkiga bo‘linib ketadi.

Uchta asosiy formula

Formulalarni ikkinchi qatorga yozib, pastga cho‘zib qo‘yasiz:

• Qoldiq (G2): =E2-⁠F2
• Kechikish, kun (I2): =IF(AND(G2>0;TODAY()>H2);TODAY()-H2;0)
• Bitta mijozning jami qarzi: =SUMIF(B:B;"Rustam Aliyev";G:G)

Kompyuter sozlamasiga qarab formulalardagi «;» o‘rniga «,» kerak bo‘lishi mumkin. Excel rus tilida bo‘lsa, funksiyalar ham boshqacha nomlanadi — ma’nosi bir xil, funksiya nomini Excel yordam bo‘limidan qidirib topasiz.

Misol: Rustam Aliyev 3-⁠sentabrda 450 000 so‘mlik tovar oldi, 10-⁠sentabrda 150 000 so‘m to‘ladi, muddat — 15-⁠sentabr. 20-⁠sentabrda jadval shuni ko‘rsatadi: qoldiq 300 000 so‘m, kechikish 5 kun.

To‘ldirilgan jadval qanday ko‘rinadi?

Uchta qator — uch xil holat:

• 03.09 · Rustam Aliyev · un 2 qop, yog‘ · 450 000 · to‘landi 150 000 · qoldiq 300 000 · muddat 15.09 · 5 kun kechikdi.
• 11.09 · Zarina Qodirova · guruch, shakar · 180 000 · to‘landi 0 · qoldiq 180 000 · muddat 25.09 · kechikish yo‘q.
• 14.09 · Anvar Karimov · sement 10 qop · 620 000 · to‘landi 620 000 · qoldiq 0 · yopilgan.

Yopilgan qatorni o‘chirmang: qoldiq 0 bo‘lsa, kechikish formulasi o‘zi 0 ko‘rsatadi, saralaganda esa bu qator pastga tushadi. Tarix esa joyida qoladi.

Muddati o‘tganlarni tepaga chiqarish

Jadvalni I ustuni bo‘yicha kamayish tartibida saralang («Data» menyusidagi «Sort»). Eng ko‘p kechikkanlar tepaga chiqadi — qo‘ng‘iroq ro‘yxati tayyor.

Ko‘zga yaxshiroq tashlanishi uchun shartli formatlash qo‘shing: I ustunida 0 dan katta qiymat bo‘lsa, katak qalin shriftda chiqsin. Rangni ko‘paytirib yubormang — hamma narsa ajratilgan bo‘lsa, hech narsa ajralmaydi.

Qisman to‘lovlar uchun alohida varaq

F ustuniga har safar yangi summani ustidan yozsangiz, tarix yo‘qoladi: 150 ming qachon, 100 ming qachon kelgani ko‘rinmay qoladi. Bahs chiqsa, isbotlash qiyin.

Yechim — ikkinchi varaq. Uni «Tolovlar» deb, tutuq belgisisiz nomlang — formulada qulayroq. Unda uchta ustun: sana, mijoz, summa. Har to‘lov — yangi qator, hech narsa o‘chirilmaydi. Mijozning qoldig‘i esa ikki varaqdan hisoblanadi: olgani minus to‘lagani.

• Mijoz qoldig‘i: =SUMIF(B:B;"Rustam Aliyev";E:E)-SUMIF(Tolovlar!B:B;"Rustam Aliyev";Tolovlar!C:C)

So‘m va dollarni aralashtirmang

Ulgurji savdoda qarzning bir qismi dollarda bo‘ladi. Ularni bitta ustunda qo‘shmang: 300 dollar bilan 300 000 so‘m qo‘shilsa, raqam ma’nosiz bo‘lib qoladi. Dollar qarzlari uchun alohida varaq oching va jamini ham alohida hisoblang.

Formulalarni tasodifan buzmaslik uchun

Excel’da eng ko‘p uchraydigan muammo — formulani ustidan raqam yozib yuborish. Qoldiq ustuniga qo‘lda «0» yozildi — va bu qator endi hech qachon to‘g‘ri hisoblanmaydi. Buning oldini olish uchun uchta odat:

• Formula ustunlarini (G va I) boshqa rangda emas, boshqa shriftda — masalan, kursivda — ajrating: qo‘l bilan yoziladigan joy va o‘zi hisoblanadigan joy farq qilsin.
• Varaqni himoyalang («Review» → «Protect Sheet»): faqat kiritiladigan kataklar ochiq qolsin.
• Har yil uchun alohida fayl oching. Yopilmagan qarzlarni yangi faylga ko‘chirasiz, eski fayl esa arxiv bo‘lib qoladi.

Google Jadvallar yaxshiroqmi?

Google Jadvallar (Google Sheets) — Excel’ning bepul, internetdagi varianti. Uning ikki afzalligi bor: fayl telefonda ham ochiladi va har o‘zgarish o‘zi saqlanadi. O‘zgarishlar tarixi ham bor — kim qachon nimani o‘zgartirganini ko‘rsa bo‘ladi.

Lekin asosiy muammolar qoladi: kichik ekranda katta jadval baribir noqulay, qator baribir o‘chiriladi, muddati o‘tgan qarz haqida baribir hech kim eslatmaydi. Excel’dan qiynalayotgan bo‘lsangiz, Google Jadvallar yengillik beradi, lekin muammoni hal qilmaydi.

Excel qayerda qiynaydi?

• Kompyuter kassada, siz esa omborda. Nasiya o‘sha zahoti yozilmasa, Excel ham qog‘oz daftardek ishlaydi — «keyin yozaman».
• Telefonda noqulay. Kichik ekranda to‘qqiz ustunli jadvalni to‘ldirish — azob. Do‘kon egasi esa kun bo‘yi telefon bilan yuradi.
• Hamma narsani o‘chirsa bo‘ladi. Bitta noto‘g‘ri bosish — qator yo‘q. Kim o‘chirganini hech kim bilmaydi.
• Ikki kishi bir vaqtda. Siz va sotuvchi bir faylga ikki kompyuterdan yozsangiz, nusxalar chalkashib ketadi.
• Nusxa. Kompyuter buzilsa yoki fayl o‘chsa — hammasi ketadi. Har hafta nusxani fleshka yoki bulutga saqlash kerak.
• Eslatma yo‘q. Excel kimning muddati bugun tugashini o‘zi aytmaydi — faylni ochib, saralab ko‘rish kerak.

Excel bilan haftalik tartib

1. Dushanba ertalab faylni oching va I ustuni bo‘yicha saralang.
2. Kechikkanlarga qo‘ng‘iroq qiling, va’dasini D ustuniga qisqa izoh qilib yozing.
3. Shu hafta muddati tugaydiganlarni H ustunidan toping va eslatib qo‘ying.
4. Faylning nusxasini fleshka yoki bulutga saqlang — nomiga sanani qo‘shib.

Excel qachon yetadi?

Qarzdorlar 20–30 tadan oshmasa, yozadigan odam faqat siz bo‘lsangiz va kompyuter doim yoningizda tursa — Excel yetarli. Yuqoridagi tuzilma va haftada bir marta saralash ishni bajaradi.

Qarzdorlar yuzlab bo‘lsa, do‘konda sotuvchi ishlasa yoki nasiyani ko‘pincha telefondan yozsangiz — jadvalni ushlab turishning o‘zi alohida ishga aylanadi.

Ilova nima beradi?

Haqqim.uz — telefondagi qarz daftari. Nasiyani ovoz bilan aytasiz: «Rustam Aliyevga 450 ming, 15-⁠sentabrgacha» — ism, summa va muddat o‘z maydoniga tushadi, siz tasdiqlaysiz. Qisman to‘lovdan keyin qoldiq o‘zi hisoblanadi, muddati o‘tganlar ro‘yxat boshida turadi, so‘m va dollar alohida yuritiladi. Yozuv o‘chirilmaydi — faqat bekor qilinadi, tarix qoladi.

Excel’dan butunlay voz kechish ham shart emas: hisobotni istalgan payt Excel yoki PDF faylga chiqarib olasiz. Narx va shartlar — shu yerda.