Qisman to‘lovni yozish va qoldiqni to‘g‘ri hisoblash

Qisman to‘lov — mijoz nasiyaning hammasini emas, bir qismini olib kelgan hol. Daftarda eng ko‘p xato shu yerda tug‘iladi: eski summa o‘chirilib, ustiga yangisi yoziladi — va bir necha oydan keyin kim qancha bergani aniqlanmay qoladi.

Qisman to‘lov ko‘p do‘konda kundalik hodisa: mijoz maosh kelguncha ozgina-ozgina to‘lab boradi. Shuning uchun uni bir marta to‘g‘ri o‘rganib olish keyingi oylarda ko‘p vaqtni tejaydi.

Nega eski qatorni o‘chirmaslik kerak?

Eski qator — dalil. Mijoz «men ellik ming bergandim» desa, sizda faqat yozuv javob beradi. Qator o‘chirilgan bo‘lsa, na siz, na mijoz aniq isbot topa olmaydi — bahs cho‘ziladi.

Qoida oddiy: yozuv hech qachon o‘chirilmaydi, faqat ustiga qo‘shiladi. Eski summa, kim qancha to‘lagani va qoldiq — har biri o‘z joyida qolaveradi. Shu tartib bir necha oy davom etsa, daftarning o‘zi hisobot vazifasini ham bajaradi: kim qachon qancha to‘laganini bir qarashda ko‘rasiz.

Qisman to‘lov yozuvida sana, summa va qabul qilgan kishi ko‘rsatiladi

Har qisman to‘lov uchta narsani o‘z ichiga olishi kerak: to‘lov sanasi, to‘langan summa va pulni kim qabul qilgani. Do‘konda faqat siz ishlasangiz, oxirgisi shart emas; sotuvchi bo‘lsa — majburiy.

Diqqat qiling: har qatorda yangi sana bor, lekin mijozning ismi takrorlanadi — bu qasddan shunday, chunki keyin daftarni varaqlab, bitta mijozning barcha to‘lovlarini topish oson bo‘lsin.

Qoldiqni hisoblashning 3 ta misoli

Qoldiq — qarz summasidan to‘langanlarni ayirib chiqadigan raqam. Uchta oddiy holat quyida.

1. Bir martalik to‘lov. Qarz 800 000 so‘m, mijoz 300 000 so‘m olib keldi — qoldiq 500 000 so‘m.
2. Bir necha marta to‘lov. Qarz 1 200 000 so‘m; birinchi safar 400 000, ikkinchi safar 300 000 to‘landi — qoldiq 500 000 so‘m.
3. To‘liq yopilgan qarz. Qoldiq 0 bo‘lsa ham, qator o‘chirilmaydi — «yopildi» deb belgilanadi va tarixda qoladi.

Qo‘lda hisoblaganda adashish oson, ayniqsa bir mijozning bir necha qatori bo‘lsa. Shuning uchun oy oxirida bir marta qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazish — barcha qoldiqlarni qayta qo‘shib chiqish — foydali odat.

Qisman to‘lov mahsulot bilan berilsa

Ba’zan mijoz qisman to‘lovni pul bilan emas, tovar yoki xizmat bilan qoplaydi — masalan, usta qarzining bir qismini ish bilan yopadi. Bu ham qisman to‘lov hisoblanadi va xuddi shu tarzda yoziladi: sana, kelishilgan qiymat va qoldiq.

Farqi shunda — bunday to‘lovning qiymatini kelishuvdan oldin aniq aytib, daftarga yozib qo‘yish kerak. Aks holda mijoz bilan «bu ish qancha turar edi» degan bahs chiqishi mumkin.

Qiymat odatdagi bozor narxida baholanadi: mijoz qarzdor bo‘lgani uchun uning tovari yoki ishini arzonga baholash adolatsiz va keyin nizo keltirib chiqaradi. Ikkala tomon rozi bo‘lgan qiymat hisob-kitob kuni yoziladi, tovar esa o‘sha kuni topshiriladi.

Shartli misol. Usta Alisher aka do‘kondan 300 000 so‘mlik ehtiyot qism olgan, o‘rniga do‘konning eski javonini ta’mirlab bergan. Ish 150 000 so‘mga baholanib, daftarga «qisman to‘lov — ta’mirlash xizmati, 150 000 so‘m» deb yozildi, qoldiq esa 150 000 so‘mga tushdi.

Bir nechta nasiyasi bor mijozda qaysi qarz yopiladi?

Doimiy mijozning bir necha ochiq qarzi bo‘lishi mumkin — turli kunlarda olingan turli summalar. To‘lov kelganda, odatda eng eski qarzga yoziladi: shunda muddati eng ko‘p o‘tgan summa birinchi bo‘lib yopiladi.

Bu qoidani mijozga ham aytib qo‘ying: «bu to‘lovni avvalgi qarzingizga yozaman, shundaymi?». Kelishmasangiz, mijoz o‘zi qaysi qarzga yozishni tanlashi ham mumkin — muhimi, aytilgani daftarga tushishi. Qaysi qoidani tanlasangiz ham, uni barcha mijozlarga bir xil qo‘llang — aks holda kim uchun qanday qoida ishlagani unutiladi.

Mijozga qoldiqni ovoz chiqarib aytish

Har to‘lovdan keyin qoldiqni mijozga baland ovozda ayting: «demak, sizda endi 300 000 so‘m qoldi». Bu ikki daqiqalik odat keyingi oyda «men to‘laganman» bahsining oldini oladi — mijoz o‘zi eshitib, roziligini bildirgan bo‘ladi.

Ba’zi do‘kon egasi chekni yoki qisqa xabarni mijozga ko‘rsatib ham qo‘yadi — qoldiq raqamini o‘z ko‘zi bilan ko‘rsin. Bu ishonchni oshiradi va keyingi to‘lovlarga ham ijobiy ta’sir qiladi.

Haqqim.uz’da qisman to‘lov yozilganda qoldiq o‘zi hisoblanadi va eski yozuv o‘chirilmaydi — faqat ustiga to‘lov qo‘shiladi, tarix saqlanib qoladi.